Remembering K Balagopal

హక్కుల సూర్యునికి అడవి పూల నివాళి

http://www.namasthetelangaana.com/Editpage/article.asp?Category=1&subCategory=7&ContentId=160620 (October 14th 2012).

హక్కు హక్కుగా స్వేచ్ఛగా ఉండాలి. అలాకాకుండా బలవంతుల కబంధ హస్తాల్లో ఆట వస్తువుగా ఉన్నంత కాలం చస్తూ బతుకుతూ, హక్కులకోసం నిత్యం పరితపించే ఆదివాసీలు, స్త్రీలు, దళితులు, బలహీనవర్గాల వారికి హక్కులు అనుభవించే వీలుండదు. వారు హక్కులు పొందాలంటే ‘హక్కు’ల గురించి తెలియాలి. తెలియాలంటే ఒక నిండు జీవితం అంకితం కావాలి. ఈ అవసరాన్ని గుర్తించిన అతికొద్ది మందిలో బాలగోపాల్ ఒకరు. ఆదివాసీల జీవనాధరాలైన అడవి, భూమి, నీరు వారి హక్కుగా ప్రచారం చేస్తూ.. జీవితకాలమంతాఉద్యమం కొనసాగించారు.

1987లో విశాఖ ఏజెన్సీ చింతపల్లిలో పోలీసులు పెద్ద ఎత్తున గృహ దహానాలకు పాల్పడ్డారు. ఇది ముమ్మాటికీ ప్రభుత్వ దాడిలో భాగమే. అన్నలకు ఆశ్రమిస్తున్నారనే అభియోగం మోపి 46 గ్రామాల్లో 638 గుడిసెలను తగులబెట్టి నిరాక్షిశయులను చేశారు. వీరు చేసిన నేరమల్లా అడవి మధ్య గుడిసెలు వేసుకొని ప్రభుత్వాల మీద ఆధారపడకుండా అడవినే నమ్ముకొని బతకడం. ఆదివాసీలు ఇలా బతకడం కూడా నేరమేమో! అనిపించేంత భయానక వాతావరణంలో ఉన్నప్పుడు బాలగోపాల్ పరామర్శించటం వారికి ఎం తో ధైర్యాన్ని నింపింది. కీకారణ్యంలో నుంచి జనారణ్యంలోకి న్యాయం కోసం అడుగులు వేయగల శక్తినిచ్చింది.‘ఇండియన్ పీపుల్స్ హూమన్ రైట్స్ కమిషన్’ ఏర్పాటు చేసి వారి ముంగిట న్యాయస్థానం రప్పించగల్గిన నికార్సైనా హక్కుల కార్యకర్త మన బాలగోపాల్. ముగ్గురు ఉన్నత న్యాయమూర్తులతో విశాఖపట్నంలో ప్రత్యేక కోర్టును ఏర్పాటు చేయించిన సాహసి.

2007 ఆగస్టు 20 న విశాఖపట్నం జిల్లా జి.మాడుగుల మండలం వాకపల్లికి చెందిన పదకొండు మంది ఆదివాసీ మహిళలపై కూంబింగ్‌కు వెళ్ళిన పోలీసులు అత్యాచారానికి ఒడిగట్టారు. సాక్ష్యాధారాలను మా యం చేసి బాధితులనే నిందితులుగా నిలబెట్టే ప్రయత్నం జరిగింది. ఇంతటి దుర్మార్గానికి బాధ్యులైన గ్రే హౌండ్స్‌ను ‘బాధితులు’ అన్నది ప్రభుత్వం! బాధిత మహిళలను మావోయిస్టు సానుభూతిపరులుగా ముద్రవేశారు. పోలీసులు అధికారులు కుమ్మకై వారి మానాలకు ఐదు లక్షలు వెలకట్టి కొనాలని చూశారు. అయినా బాధితులు ఆ డబ్బు తిరస్కరించడంతో, మహిళలకు సంఘీభావంగా కొనసాగుతున్న ఉద్యమాన్ని నిర్మూలించే పనిలోపడ్డారు. అయినా మహిళలు ‘ఆత్మగౌరవం చంపుకొని బతకలేమని ఆత్మ బలిదానికి సిద్ధపడ్డారు. పిల్లపాపలతో పాడేరు వచ్చి ఎనిమిదిరోజులు నిరహారదీక్ష చేశారు.ఎన్నో ఒడుదొడుకుల మధ్య కొనసాగుతున్న ఉద్యమానికి బాలగోపాల్ బాసటగా నిలిచారు. ప్రత్యక్షంగా ఉద్యమంలో పాల్గొంటూనే న్యాయ పోరాటాన్ని కొనసాగించారు. సాక్ష్యాధారాలు లేవని జిల్లా కోర్టు కొట్టేసింది. ఆదివాసీ మహిళల ఆవేదనలో నిజముందని గ్రహించిన బాలగోపాల్ కేసును రీఒపెన్ చేయాలని బాధిత మహిళల తరుఫున హైకోర్టులో పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. మహిళల ఆత్మగోస న్యాయస్థానానికి వినిపించే సమయం వచ్చేనాటికి అక్టోబర్ 8 ఆ హక్కుల గొంతు ఆగిపోయింది. ఆయన అనుకున్న విధంగా బాధితులకు అనుకూలంగా కేసును తిరిగి కొనసాగించాలని తీర్పు వచ్చింది. పాలకుల ఉక్కు పిడికిలిలో నలిగిపోయి నిరాకరించబడ్డ న్యాయం నిందితులను కాపాడుతూ వస్తున్నది. ఇటువంటి సందర్భాల్లో ఆయన లేని లోటు స్పష్టంగా కనబడుతున్నది.

-రామారావు దొర, ఆదివాసీ రచయితల సంఘం
(బాలగోపాల్ మూడవ వర్ధంతి సందర్భంగా..)

Jinee Lokaneeta

http://kafila.org/2012/02/21/understanding-indian-human-rights-movements-through-the-lives-of-two-human-rights-defenders-jinee-lokaneeta/

Watching Advocate alongside Democracy Dialogues: a Tribute to Balagopal, both by Deepa Dhanraj, made for a powerful experience for its remarkable documentation of human rights movements in Andhra through the lives of these two human rights defenders and the collectives that they were a part of whether it was Andhra Pradesh Civil Liberties Committee, Human Rights Forum or People’s Union for Civil Liberties. There is of course a sharp sense of loss, since in the last few years we have lost both these incredible people but one was grateful for this effort to record and document their inspirational lives in such a beautiful manner. It also points to a further need for us to understand the connections of human rights groups to law, the relationship of human rights defenders to the courts, and their role in pushing for the realization of some of substantive aspects of the Indian Constitution in the process.

Commitments: Personal and the Political

What struck me the most about both of them (and people around them), was their supreme confidence, the sense of being sure of their commitments in life. Undoubtedly, there must have been phases when they must have struggled with decisions about life, family, security, materiality, true of middle class/all existence, but what is it that led them to believe that this was the path to take? It was fascinating to see in the film Advocate, Vasanth Kannabiran, feminist activist and Kanna’s companion, refer to the early part of their lives. Vasanth talks about her life initially as a middle class one (we see her wedding photo!) with husband, kids, and job and then gradually recognizing the contradictions between her life as a lecturer teaching Shakespeare and Milton and her home where she would witness survivors of custodial torture and recognizing where her lifelong commitment lay—in a critical engagement with the radical left movements as a feminist activist. Varavara Rao spoke of Kanna’s successful practice as a corporate lawyer that gradually suffered as he began to be known as a naxalite lawyer.

With his disarming smile that often appeared when he was abashed, Balagopal answered this question about commitment in a very interesting way.  He said, there are many qualities that enable these commitments, individual qualities that weren’t by themselves admirable – such as being stubborn or being inflexible – but in the context of a life committed to positive values, they helped. Kanna noted that while he worked as a political activist only part time, it was not a “pass time”—all these snippets reminding one of the unknown paths they let their lives travel and once they did, they never let go.

Cause Lawyering

The relationship between their lives as lawyers and as human rights activists has been the subject of much discussion. Looking elegant in their lawyerly clothes, one wondered about why they turned to law. Was there a faith in law that their lives and work represented? Balagopal said that he turned to law with little illusions about the possibilities within law, and yet he also said he had some faith in law. But mostly he chose it as a profession because he saw it as closest to the human rights work he wanted to do while trying to earn a living.

Kanna in his obituary for Balagopal in EPW (“A One in a Century Rights Activist,” Nov 4, 2009) wrote about how the latter appeared to have more faith in law than him, but in the film, it is the “advocate” Kanna who is focused. Cleverly, of course, the title could mean mostly an advocate for peoples’ rights not just in a legal sense, but to the extent, it focuses so much on his life as a lawyer, as a cause lawyer, as a human rights defender in court, one wonders about Kanna’s own complex relationship to the courts. And some of that emerges beautifully in the film. Kanna’s willingness to not only represent the marginalized for free but also to pay for their travel costs, to never coach them about what to say and most significantly to use the contradictions present within the state’s own interpretation of the laws. Mostly, for him, he suggested, it was a political performance in the court—so we hear that he spent time explaining passages of the Communist Manifesto to the judges to translate what communist activists actually did. He asked evidence for the nonexistent provisions that were being relied on by the state lawyers, and according to him, some of the liberal judges responded to his arguments quite favorably. The film Advocate among other things pushes us to note the ways in which lawyers such as Kanna could gain the respect of the court by virtue of their innovative interpretation of the Constitution, their legal performances, and their sheer persistence.

Human Rights Movement

The Indian human rights movement and its historical phases are gradually being documented and the obituaries written for Balagopal, and Kanna among others reminds us of accounts not yet written. But Dhanraj’s efforts reflect the power of documentation through the lives of these human rights activists. Some of the formative phases of the human rights movement come out powerfully in the film in the recalling of emergency (1975-77) and the arrests and above all the setting up of the Tarkunde Committee and the Bhargava commission to look into the incidents of state violence. What is striking in that narrative, apart from these state bodies actually acknowledging that encounters were murders, is just the way in which fact findings as a method got established by the efforts of these human rights initiatives. What is it that allowed the police to acknowledge that these activists have the right to know what happened? What helps them acquire that legitimacy? As Balagopal states in his interview, there is no law that requires them to and yet the police gradually accept it as legitimate. He says at least we have achieved that—this respect from the police (even more than from politicians) comes out of sheer perseverance and, of course, at great costs to lives and bodies.

While much has been written about the HRF emerging from the APCLC, Balagopal’s narration, regardless of whether one agrees with his critique or not, is noteworthy just in terms of his approach to political differences in general. Balagopal explains, in the interview, three things that are of note: a substantive critique, a method of analysis, and an ability to accept political defeat without bitterness. Substantively, it was HRF’s inability to accept state repression as the primary form of human rights violation that led to their political disagreements with the APCLC. Methodologically, his method of analysis was to constantly change in the face of reality. This theorist-practitioner pointed famously to how the human rights activists changed their focus on custodial torture to be more comprehensive to not just protest against torture of political prisoners but of all criminals. Third, what’s admirable was his ability to accept defeat in a political struggle and yet work until the very end to represent the rights of naxalites in the courts.

Tensions therein

Neither Kannabiran nor Balagopal had an uncritical relationship to the law or to each other. Kannabiran in his very moving obituary on Balagopal in EPW pushes the point further about their different approach to law. Kanna writes, “His was a radical approach to the Constitution but he was bound by institutional norms. He accepted the law as defined by precedents but did not stretch the limits of the principle or break new ground to innovate a principle to advance the jurisprudence of the poor. My view, on the contrary, has always been that appearing for the poor and as lawyers for social change one should always at¬tempt to break new ground or innovate and strive for its acceptance. We must make the contentions and the conceptions we innovate familiar in courts if they are to be accepted later (10).”  Elsewhere he writes, Balagopal believed in social transformation through the struggle for rights. While this may be a subject of further debate, what it above all points to is the need to continue this conversation, a debate to some extent that lies at the origins of the civil liberty and democratic rights movements in India in the 1970s. In the present, such discussions become even more important when questions of whether India is even a democracy (and what kind of democracy) persist and rights are even further endangered in the name of security and development. In such a context, a debate on the role of the law and the courts and analyzing the experiences of these transformative human rights defenders to these institutions become crucial.

మా బాలగోపాల్ – మానవ హక్కుల వేదిక బులెటిన్, 2010

On the occasion of first year anniversary of Balagopal’s demise and the commemoration meeting held on October 8th, 2010 in Dallas,Texas – Prof G Haragopal remembers Balagopal.
(Courtesy: www.prajakala.org)

It has been difficult for us in the CL&DR movement to reconcile the loss of Balagopal from our midst. Balagopal has been the face of this movement in Andhra Pradesh for over three decades and its integral component beyond it. The debate that ensued over some fundamental questions he raised about the conception of human rights in APCLC that led to his eventual break up with it had created tremors beyond the boundaries of Andhra Pradesh. For many of us, I included, it had come as a shock that Balagopal, who more than any of us saw and suffered the vicious face of the state, could raise those questions. Some resisted to react adversely and chose to watch but some, prompted by ideological exigency, openly voiced their criticism and antagonistically declared that Balagopal abdicated Marxism. In Andhra Pradesh, expectedly it had raised a storm. If it had not been for Balagopal, whose integrity and commitment to the cause of poor and oppressed humanity could never be questioned by even his worst detractor, it would have been simply devastating. But Balagopal not only withstood it all with his rocklike conviction but went ahead actualizing it by forming Human Rights Forum (HRF) in 1998 and demonstrated that his commitments to CL&DR were unshakable. Read the rest of this entry »

S. Jeevan Kumar,Human Rights Forum

(  Source:  Prajapandha Special Issue on Balagopal, December 2009).

http://balagopal.org/wp-content/uploads/2010/02/Jeevan_Balagopal.pdf

క్రాంతిచైతన్య

( http://www.pranahita.org/2010/01/hakkula-neta/)

హక్కులనేత బాల గోపాల్ ఆకస్మిక మరణం ప్రజాస్వామిక వాదులందరిని నిర్ఘాంత పరిచింది. హక్కుల ఉద్యమ ప్రస్థానంలో ఆయనలేని లోటు ఇప్పట్లో భర్తీ చేయడం కష్టసాధ్యం. వాస్తవానికి హక్కుల ఉద్యమానికి రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా దేశ వ్యాప్తంగా ఒక గుర్తింపును విశ్వసనీయతను తీసుకురావడంలో బాలగోపాల్ చేసిన విశేష కృషి దాగివుంది. హక్కుల ఉద్యమానికి ఒక కొత్త ఒరవడినీ, దృక్పధాన్నీ ఇవ్వడమే కాకుండా దాన్ని ఆచరణలో పెట్టడానికి తన జీవితాన్ని అంకితం చేశాడు. సమాజంలో హక్కుల ఉల్లంఘనను విపరీతంగా పట్టించుకునే బాలగోపాల్ తన ఆరోగ్యాన్ని ఏ మాత్రం పట్టించుకోలేదు. ఆ అలక్ష్యమే తనని అక్టోబర్ 8 రాత్రి 10 గంటలకు మన నుంచి శాశ్వతంగా దూరం చేసింది. Read the rest of this entry »

వరవరరావు ( http://www.pranahita.org/2010/01/aadarshaalu_viluvalu/)

బాలగోపాల్ ను పునర్నిర్మాణం చేయడం ఇంత తొందరలో సాధ్యం కాకపోవచ్చు.కాని ఆయన సమాజం మీద వేసిన ప్రభావం వల్ల ఆయన వ్యక్తిత్వ విశ్లేషణ జరగాల్సే వున్నది. ఆ క్రమంలో ఆయన ఆలోచనలను, ముఖ్యంగా ప్రజాస్వామిక సంస్కృతిని రూపొందించడానికి ఆయన ప్రతిపాదించిన ప్రాపంచిక దృక్పధాన్ని , విలువలను అంచనా కట్టాల్సే వున్నది ముందుగా అందుకోసం మనకుండే ఆకరాలు, పనిముట్లు , సమాచారం -  విడివిడిగా శకలాలుగా, ఙ్ఞాపకాలుగా , అనుభవాలుగా , ఆచరణగా ఉన్నవన్నీ ఒకచోట సమకూర్చుకోవాలి లేకపోతే అర్థసత్యం చెప్పినన వాళ్ళం, అరకొరగా తెలుసుకున్న వాళ్ళమే అవుతాం. అందువల్ల ఇపుడెట్లాగూ ఆయన కొచ్చే నష్టమేమీలేదు. బతికుండగానే ఆయన పొగడ్తలకు,నిందలకు దూరంగా ఉన్నాడు. అయితే అది మన సత్యాన్వేషణకే అవరోధమవుతుంది గనుక అధిగమించాలి. Read the rest of this entry »

కాత్యాయని విద్మహే  (http://www.pranahita.org/2010/01/balagopal_gnapakalu)

2009 అక్టోబర్ 8, రాత్రి  పదిన్నర , బాలగోపాల్ ఆరోగ్యం బాగాలేదు అన్న వార్త టి.విలో చూడటానికి, ఆయన మనకిక  లేడన్న వార్త వినటానికి మధ్య ఎడంలేదు. బాలగోపాల్ మరణాన్ని తట్టుకోలేక , చెప్పలేక పెద్దపెట్టున ఏడ్చేసిన నామిత్రుడు పొరుగింటి బుర్రారాములు దుఃఖం లో నేను కూడా………. మానవహక్కుల ఉద్యమపుకాడిని రాములు ఒక్కడి భుజం మీద వదిలేసి బాలగోపాల్ ఎందుకలా వెళ్ళిపోవలసి వచ్చిందని ఎవరి మీదో తెలియని ఏదోకోపం………….. అక్రోశం……………… Read the rest of this entry »

To remember K Balagopal now is only to remember our own humanness and the conditions under which we struggle for a better life for everyone.

A tribute by a friend who also worked alongside Balagopal for close to three decades, from the early days of the Andhra Pradesh Civil Liberties Committee and through his subsequent reflections which led to the formation of the Human Rights Forum.

The full article is available here.

By N Krishnaji in EPW

K Balagopal was unique in many respects. To my mind, he can be counted along with E M S Namboodiripad, A K Gopalan and such others, who had given up all personal possessions and aspirations and struggled for the oppressed poor. Balagopal straddled the intellectual and activist domains in an amazing and most effective way. But that effort took him away from us: he literally worked himself to total exhaustion. Following K G Kannabiran, another fighter in the same mould, he worked tirelessly to strengthen a movement for civil liberties in Andhra Pradesh, and later extended his domain of activities to the whole country through the Human Rights Forum. Balagopal had the courage to raise serious questions about how Marxism is practised in India by all those who call themselves Marxists. He raised questions about basic human values, about social concerns that transcend ideology, and as a consequence became something of an outcast in Marxist circles. But to the last breath he worked for the poor and the oppressed.

By P A Sebastian and Bernard D’Mellow in EPW

K Balagopal’s role as a civil liberties and democratic rights activist had two phases – the first, when the opening sentence of the Communist Manifesto and Marx’s last thesis on Feuerbach guided his life’s activity, and the second, when, even as he gave up on these precepts, he continued in the tradition of practical humanism.

The complete article is available here: Quintessential Intellectual-Activist

By K G Kannabiran in EPW

K Balagopal metamorphosed from a committed believer in the Naxalbari movement to a human rights activist, defining the terms of his transition. In doing so, he rejected the choice of social transformation by violence, opting instead for such change through a struggle for rights. But the problem is that rights campaigns by themselves will not lead to social transformation. As a lawyer, Balagopal showed himself as the only lawyer of the poor of his generation with a reputation for competence. The poor knew that he was about the one lawyer who believed in their right to life. In his competence that equalled the lawyers of the affluent he was visible. Balagopal made the Court conscious that he was appearing for a citizen or a collective of citizens for whose benefit the Constitution was created.

The complete article is available here:  A One in a Century Rights Activist

యస్‌.శేషయ్య (APCLC)  Source: Andhra Jyothy, November 11, 2009.

అభివృద్ధిపేరుతో జరుగుతున్న విస్తాపన, విధ్వంసం, హిందూ మతోన్మాదం పెరిగి మైనారిటి మతస్తులపై ఊచకోత, ఉగ్రవాదం పేరుతో హక్కుల ఉల్లంఘన, తీవ్రవాదం పెనుప్రమాదం అని చెప్తూ ఆపరేషన్‌ గ్రీన్‌హంట్‌ పేరుతో ఆదీవాసీలపై చేస్తున్న యుద్ధం, అన్నీ కూడా హక్కుల ఉనికికే ప్రమాదం ఏర్పడింది. ఈ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడం ఒంటరిగా సాధ్యం కాదు. హక్కుల సంఘాలు కలిసి ఐక్యంగానే హక్కులను కాపాడుకోగలుగుతాం. హక్కుల ఉద్యమాన్ని బలోపేతం చేయగలుగతాం.

బాలగోపాల్‌ ఆకస్మిక మరణం హక్కుల ఉద్యమకారులందరినీ విషాదంలోకి నెట్టివేసింది. బాలగోపాల్‌ ‘ఇక లేడు’ అనే నిస్పృహతోపాటు, ‘పౌరసమాజం’ ఒక రకమైన భయానికి, వెలితికి లోనయ్యిందని కొంతమంది అభిప్రాయపడ్డారు. కానీ, ఈ పరిస్థితి తాత్కాలికమే. పురుషోత్తం, ఆజం అలీలను సర్కారీ హంతకముఠాలు కిరాతకంగా హత్య చేసి ఒక భయానక వాతావరణం సృష్టించారు. పౌరహక్కుల సంఘం ఇక పనిచేస్తుందా? అనే సంశయం, సందేహాలు ఏర్పడ్డాయి. బాలగోపాల్‌ ఆ సందర్భంలో ‘నిస్పృహను, నిస్సహాయతను అధిగమించడానికి కావల్సిన దృఢ సంకల్పం, మానసిక స్థైర్యాన్ని పురుషోత్తం నుండి ఉద్యమాలు, ఉద్యమకారులు, ప్రజలు నేర్చుకోగలిగితే అతని మరణం వృధా కానట్టే’ అని ధైర్యాన్ని యిచ్చాడు. Read the rest of this entry »

దుడ్డు ప్రభాకర్‌
(వ్యాసకర్త కులనిర్మూలనా పోరాట సమితి రాష్ట్ర అధ్యక్షులు)

Source: Andhra Jyothy,  30th October, 2009).

దళిత, ఆదివాసీ, మహిళా హక్కుల కోసం, ఆత్మగౌరవం కోసం అనేక పోరాటాలు జరుగుతున్నా యి. అవి ఏవీ జరగనట్టు హక్కుల ఉద్యమానికి ఆది-అంతం బాలగోపాలే అని వ్యాఖ్యానించడం ఆయన మనస్తత్వానికి పూర్తి వ్యతిరేకం. ఈ వింత పోకడ ఇప్పటి వరకూ పార్లమెంటరీ పార్టీల నాయకులు మరణించిన సందర్భాలలో కనిపిస్తూ ఉండేది. ఇంత వరకు ఏ ఉద్యమ కారుడు మరణించిన సందర్భంలో కూడా ఇలాంటి వ్యాఖ్యానాలు వినలేదు. Read the rest of this entry »