హక్కుల తాత్వికత-సాహిత్య వాస్తవికత - వివిన మూర్తి

(AndhraJyothy, October 8th 2012)

బాలగోపాల్ గొప్ప చైతన్యంతో చేసిన వివరణలూ ప్రయత్నించిన సవరణలూ అదే కోవకి చెందిన సాహిత్యకారులు క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేయాలని, చర్చించాలనీ నా ఆశ. అప్పుడు సృజన, విమర్శ అంగాల ద్వారా బలం సంతరించుకుని సమాజ గమనంలో క్రియాశీల పాత్ర వహించగలదు సాహిత్యం. ఇప్పటితో పోలిస్తే మార్క్సునాటికి సమాచార సేకరణ, విస్తరణ ఎంతో కష్టసాధ్యం. అయినా ఆయన కృషి ‘ప్రపంచ మానవాళి’ అన్న తాత్విక దృష్టిని ప్రవేశపెట్టగలిగింది. ఈ దృష్టితో ప్రభావితమైన సాహిత్యం మానవుడిని కేంద్రంగా చేసుకుంది. తెలుగు సాహిత్యంలో కూడా ఈ తాత్విక దృష్టిని చాలావరకూ ప్రధానం చేసుకుంది. ఈ పరిధిలోనే వెలువడిన సాహిత్యం అనేక సమూహాలతో నిండిన మన సమాజంలోని అన్ని సమూహాలనూ స్పృశించలేకపోయింది. మన సాహిత్యంలో వివిధ సమూహాల స్వయం వ్యక్తీకరణ ఆరంభమైంది…

బాలగోపాల్ జీవించినకాలంలో జీవించినందుకు, ఆయనతో నేరుగా మాటలాడగలిగినందుకు, ఆయనని చదవగలిగినందుకు గర్వపడేవారిలో నేనొకడిని. చిత్తశుద్ధీ, మేధావిత్వం, ఆచరణ గలవారిలో ఆయన అగ్రస్థానంలో ఉంటారు. ఆయన జీవితంలో అధిక భాగాన్ని హక్కుల ఉద్యమం లో వినియోగించారు. ఈ సందర్భంగా ఆయన పరిశీలనలను, అభిప్రాయాలను అనేక సందర్భాలలో వివరించారు. వాటిని మానవహక్కుల వేదిక ‘హక్కుల ఉద్యమం తాత్విక దృక్పథం’ అన్న పుస్తకంగా ప్రచురించింది. ఈ పుస్తకం చదువుతుంటే హక్కుల ఉద్యమానికి సామాజిక గమనంలో గల ప్రత్యేక స్థానాన్నీ, ప్రత్యేక తాత్వికతనూ గురించి వారి మనసులో గల రూపం మన కంటికి కడుతుంది.

మనసుకి పడుతుంది. దీనిలో బాలగోపాల్ కార్యకర్తగానే కాకుండా తాత్వికునిగా కనిపిస్తారు. వాటిలో అనేక చర్చనీయాంశాలు ఉన్నాయి. కొన్నింటిని నేను మరోకోణంలో చూడవచ్చు. కొన్నింటితో నాకు పూర్తి ఏకీభావం కుదరకపోవచ్చు. ఈ వ్యాసం వాటినన్నింటినీ పరిశీలించటానికి, బేరీజు వేయటానికీ ఉద్దేశించినది కాదు. నేను కేవలం సాహిత్యపు ఆలోచనల వాడిని, వారి సాధికారత, వారి ఆచరణ, అనుభవాల ఫలితం. పోతే- ఈ పుస్తకం చదువుతున్నంత సేపూ నేను కృషి చేస్తున్న సాహిత్యానికి సంబంధించిన అనేక ఆలోచనలు కలిగాయి. వాటిని పంచుకోటమూ, చర్చకు పెట్టటమూ ఈ వ్యాసం ఉద్దేశ్యం.

సాహిత్యానికీ హక్కుల ఉద్యమానికీ సంబంధం నా మొదటి ఆలోచన. ఇది వివరించే ముందు బాలగోపాల్ హక్కుల ఉద్యమం గురించి చెప్పిన ప్రధాన అంశాలు అదే వరసలో చెప్పుకుందాం.

1. ఈనాడు మనకు కొన్ని హక్కులు చట్టరూపంలో ఉన్నాయి. ఇవి మనకు లభించటానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఆధిపత్యరూపాలపై పోరాటాలు జరిగాయి. ఇందులో ఏవీ అయాచితంగా లభించలేదు. అంటే నాగరికత, ప్రజాతంత్ర భావనలు మానవుడి పోరాట ఫలితాలు. ఇది మనం నమ్మాలి. బాలగోపాల్ మాటల్లో ‘ప్రజాస్వా మ్యం అనేది కొన్ని హక్కులు, విలువలు, సంస్థలు, ప్రక్రియల కలయిక. ఇవి చరిత్రలో అనేక పోరాటాల ఫలితంగా వచ్చినవి.’ ఇప్పుడు ఉన్న ప్రజాస్వామ్యాన్ని నాటకంగా, బూటకంగా, భ్రమగా, బూర్జువా వర్గాల కుట్రగా భావించరాదు. దాని విలువను, బూర్జువా పాలకులు దానిని ఉపయోగించుకునే విధానాన్నీ విడివిడిగా చూడా లి.

2. హక్కుల ఉద్యమం చట్టాల ద్వారా లభించిన హక్కుల అమలుకి ప్రయత్నిస్తుంది. లేని హక్కుల అవసరాన్ని గుర్తిస్తుంది. వాటి సాధనకి పోరాడుతుంది.

3. హక్కుల ఉద్యమ కార్యకర్తలు ఆలోచనాపరులు. అల్పసంఖ్యాకులైన వీరు అధిక సంఖ్యాకులను చైతన్యపరచి వారితో కలసి ఉద్యమిస్తారు.

4. రాజకీయ ఉద్యమాల అవసరాలకోసమే హక్కుల ఉద్యమాలు చారిత్రకంగా పుట్టాయి. అవి ఆ అవసరాలకు పరిమితమై పోకుండా తమ అనుభవాలతో అవగాహన పెంచుకుని, విలువలని నిర్వచించుకుంటూ సాగినపుడే మరిం త వ్యాప్తి చెందాయి.

5. హక్కుల ఉద్యమాలు స్వతంత్రంగా నడవాలి. రాజకీయ ఉద్యమ లక్ష్యాలతో, విధానాలతో విభేదించవలసిన సందర్భాలలో అవి తీసుకునే వైఖరి, వ్యవహరించే ధోరణి ప్రజాతంత్ర భావనకి నిర్ణయాత్మకమైనవి.

6. కమ్యూనిస్టు రాజకీయ ఉద్యమాలు వ్యవస్థలో మార్పుని ప్రధానంగా చేసుకుంటాయి. అయితే అనేక వ్యవస్థలు ఉన్నాయని, అవన్నీ మార్పు కావలసి ఉన్నాయనీ, వాటన్నింటి మార్పుకీ ఉమ్మడి ఉద్యమం (లేదా ఉమ్మడి మార్పు) అజెండాకి ప్రత్యామ్నాయంగా పలు వ్యవస్థల మార్పు అన్నది అజెండా కావాలని బాలగోపాల్ అభిప్రాయపడతారు. ఈ పలు వ్యవస్థలలో ఒకటిగానే కార్మిక పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థని చూడాలని వారు సూచిస్తారు. స్త్రీ పురుషుల మధ్య, అగ్రవర్ణాలు దళితుల మధ్య ఘర్షణలో స్త్రీలూ, దళితులూ కోరుకునే హక్కులకీ, కార్మికులు కోరుకునే హక్కులకీ మధ్య తాత్వికమైన తేడాపట్ల తన వాదనను బలంగా వినిపిస్తారు.

7. నాగరికత, ప్రజాతంత్ర వ్యవస్థల చరిత్రగతిని హక్కుల ఉద్య మ అవగాహనలో భాగం చేసుకుని హక్కుల పరిభాష నిర్మించుకోవాలి. అది విప్లవ పరిభాష కన్న భిన్నంగా, స్వతంత్రంగా, తాత్వికమైన లోతుతో ఉండాలి. ఈ వ్యాసానికి సంబంధించిన మేరకు బాలగోపాల్ హక్కుల తాత్వికతలో ఇవి ప్రధాన అంశాలు.
సాహిత్యానికీ హక్కులఉద్యమానికీ సంబంధం ఏమిటో ఆలోచిద్దాం.

1. పైవాటిలో మూడవది ఈ రెంటిలో పాల్గొనేవారి పోలికను చర్చించటానికి ఉద్దేశించినది. హక్కుల కార్యకర్తలు ఈనాడు చైతన్యం గల వ్యక్తులు. తోటి మనుషుల కష్టాలను పట్టించుకునే వ్యక్తులు. ఓనాడు అవసరాలు తొయ్యటంతో రాజకీయ పోరాటాలు (పరిమిత అర్థంలో) జరిగి హక్కులు ఉమ్మడిగా సంపాదించుకోటం జరిగి ఉండవచ్చు. ఈనాడు వీరు సంఘంగా ఏర్పడితే మాత్రమే ఉద్యమించగలరు. ఒక తాత్విక అవగాహన నుంచి చూస్తే ప్రజావసరాల నుంచే ప్రజల ఆకాంక్షల ఫలితంగానే ఇప్పటి ఉద్యమాలు పుట్టాయని వ్యాఖ్యానించవచ్చు. కాని వాస్తవంగా ఈ కార్యకర్తలు చైతన్యం గల వ్యక్తులు. ఆ ఉద్యమాలలో ఆచరణ, అనుభవాలు ఉమ్మడి అవగాహనకి దారితీస్తాయన్నదీ వాస్తవమే.

సాహిత్య సృజన, విమర్శలలో పాల్గొనేవారు ప్రధానంగా వ్యక్తు లు. సామాజిక కారణాల ప్రేరణతో పాల్గొనే వారినే ఈ వ్యాసంలో పరిశీలించినా, వీరి సృజనకి ప్రేరణ స్వీయ వ్యక్తీకరణే. అది సమూ హ వ్యక్తీకరణగా అర్ధం చెప్పుకోటం ఉన్నప్పటికీ ఈనాడిది వ్యక్తి కృషి. వీరు సంఘంగా ఏర్పడవలసిన అవసరం సాహిత్య సృజనకి తప్పనిసరి కాదు. అలా ఏర్పడటం ద్వారా సృజనకి ఒక ఉమ్మడి లక్ష్యం నిర్దేశించుకోటం జరగవచ్చు. అది రాజకీయ లక్ష్యం కావటం హెచ్చు. ఈ వ్యక్తిగత సృజనలో సమాజం ఉంటుంది. సమూహాలు ఉంటాయి. మనుషులు పడే రకరకాల కష్టాలు ఉంటాయి. వాటి ఉమ్మడి స్వభా వం, వాటికి ఉమ్మడి పరిష్కారం ఉండవచ్చు. అయినా వీరు వ్యక్తులే. చైతన్య స్థాయిలో, ఆచరణలో వీరికీ వారికీ నడుమ తేడా ఉంటుంది. సాహిత్యకారులని వ్యక్తులుగా చూడటంలోని వెసులుబాటు హక్కుల కార్యకర్తలని చూడటానికి లేదు.

2. నాలుగవ అంశం పుట్టుకకి సంబంధించినది. సాహిత్యం పుట్టు క మానవ సమాజ పరిణామంలో తొలిదశకి చెందినది. హక్కుల ఉద్యమాలు (ఇప్పటి అర్ధంలో) ఇటీవలి కాలానికి చెందినవి. రెండూ సామాజిక పరిణామంలో భాగాలే. రెండూ అసహాయ మానవుడి పక్షానే మాటాడుతాయి (దాదాపు). రెండూ ఆయాకాలాల, సమాజాల సామాన్యుల అవసరాల నుంచే పుట్టాయి. అలాగే వర్గసమాజ దృష్టితో చూస్తే పాలక వర్గాల ఆనందాలకూ, అవసరాలకూ ఎంతోకొంత అనుగుణంగా సాహిత్యం మారటం మధ్యయుగాల వరకూ సాగింది. ఇప్పటి పాలకుల అవసరాల కోసమే (స్వేచ్ఛావిపణి కోసం) ఒకప్పుడు జరిగిన పోరాటాలే తొలి హక్కుల ఉద్యమాలు. తర్వాతనే సాహిత్యం వివిధ సమాజాలలో లేనివాళ్లూ- ఉన్నవాళ్లూ (బాలగోపాల్ అభిప్రాయం ప్రకారం భారతదేశంలో జ్ఞానాధికారం ఉన్నవాళ్లూ- లేనివాళ్లు, ప్రాశ్చాత్య దేశాలలో పౌర హక్కులు ఉన్నవాళ్లూ-లేనివాళ్లు) మధ్య ఘర్షణను పట్టించుకుంది.

3. నాలుగవ అంశంలోనే మరొక భాగం హక్కుల ఉద్యమాల వ్యాప్తి. ఎదుగుదలకి సంబంధించినది. కార్యకర్తల ఉద్యమ అనుభవాలు దాని అవగాహనని పెంచుతాయని బాలగోపాల్ చెపుతారు. అంటే ఉద్యమ కార్యాచరణలో కొత్త ప్రశ్నలు ఎదురవుతాయి. వాటిని లెక్కలోకి తీసుకుంటూ హక్కుల ఉద్యమ లక్ష్యాలను సవరించుకుం టూ ముందుకు సాగాలి. ఇది ఉద్యమాలన్నింటి పట్లా ఉండే సాధారణ అవగాహన. ఆచరణకి సిద్ధాంతం కన్న తొలి స్థానం ఇవ్వటం. అది అన్ని వేళలా ఎదుగుదల అవుతుందా- అప్పటికి నిర్ణాయక స్థానంలో ఉన్నవారి సమన్వయ శక్తి, అవగాహనా సామర్థ్యం పాత్ర ఏమిటి? చారిత్రకంగా ఫలితాలను బట్టే తరవాతి తరాల వారు ఉత్థా న పతనాలుగా విభజిస్తారు గదా?

ఇలాంటి అనేక ప్రశ్నలు ఉన్నా యి.  అయినా మానవునికి అది తప్ప మార్గంలేదు.  ఇంక సాహిత్యా న్ని గురించి ఆలోచిస్తే దాని ఎదుగుదలని హక్కుల ఉద్యమం ఎదుగుదలతో సరితూచటం సాధ్యం కాదు. మానవ సమాజ ఉమ్మడి అవగాహనని సాహిత్యంలోంచి చూడవచ్చుగాని సాహిత్యకారులు ఉమ్మడిగా చేయగలిగింది చాలా స్వల్పం.

4. మార్క్సిస్టు తాత్విక, రాజకీయ, ఆర్థిక చింతనలకి సంబంధించిన అంశం ఆరవది. ఇది వర్తమా న హక్కుల ఉద్యమాల జీవన్మరణ సమస్య. సాహిత్యానికి సంబంధించి ఇది ఆధునిక సాహిత్యాన్ని గట్టి గా ప్రభావితం చేసిన అంశం మాత్రమే. సాహిత్యం ఎవరు అంగీకరించినా మానినా అన్ని రకాల వాదనలనూ, దుఃఖాలనూ, ఆవేశాలనూ పంచుకునే ఉమ్మడి వేదిక. సమాజంలోని అనేకానేక ఘటనలకు వ్యక్తుల ప్రతిస్పందన. పోతే బాలగోపాల్ ఈ అంశం గురించి చాలా చర్చించారు. ఆయన మరిం త కాలం ఉంటే, ఉన్నపుడు మరింత సమయం వెచ్చించి ఉంటే మార్క్సిస్టు రాజకీయ చింతనకు ఒక సమగ్ర తాత్వికతని, అవగాహనని సమకూర్చగలిగేవారని నాకు అనిపిస్తుంది. ఈ విషయం గురిం చి ఆయన పదేపదే మాటలాడవలసిరావటం హక్కుల ఉద్యమానికి ఈ అంశానికి గల విడదీయరాని సంబంధాన్ని తెలియబరుస్తుంది.

బాలగోపాల్ హక్కుల తాత్వికత నుంచి సాహిత్యకారులు నేర్చుకోవలసింది ఏమిటి?

1.తత్వశాస్త్రం చేయవలసిన పని ప్రపంచ వివరణ మాత్రమే కాదు, సవరణ కూడా అంటారు మార్క్సు. ఈ వ్యాఖ్య ప్రపంచ గమనంలో ఒక విభజన బిందువుగా చాలామంది భావిస్తారు. ఆయనకి ముందు తత్వశాస్త్రాలు సవరణకి ప్రయత్నించలేదా ఆ తర్వాత వివరణతో ఆగిపోలేదా అని ప్రశ్నించుకోవచ్చు. కాని మార్క్సుకి ముందు సవరణ దృష్టాంతాలు అప్రయత్నంగా జరిగాయాయని, ఆ తర్వాత వివరణతో ఆగిపోవటాలు ప్రయత్న పూర్వకంగా జరిగాయని మనం గమనించవచ్చు. బాలగోపాల్ గొప్ప చైతన్యంతో చేసిన వివరణలూ ప్రయత్నించిన సవరణలూ అదే కోవకి చెందిన సాహిత్యకారులు క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేయాలని, చర్చించాలనీ నా ఆశ. అప్పుడు సృజన, విమర్శ అంగాల ద్వారా బలం సంతరించుకుని సమాజ గమనంలో క్రియాశీల పాత్ర వహించగలదు సాహిత్యం.

ఇప్పటితో పోలిస్తే మార్క్సునాటికి సమాచార సేకరణ, విస్తరణ ఎంతో కష్టసాధ్యం. అయినా ఆయన కృషి ‘ప్రపంచ మానవాళి’ అన్న తాత్విక దృష్టిని ప్రవేశపెట్టగలిగింది. ఈ దృష్టితో ప్రభావితమైన సాహిత్యం మానవుడిని కేంద్రంగా చేసుకుంది. తెలుగు సాహిత్యంలో కూడా ఈ తాత్విక దృష్టిని చాలావరకూ ప్రధానం చేసుకుంది. ఈ పరిధిలోనే వెలువడిన సాహిత్యం అనేక సమూహాలతో నిండిన మన సమాజంలోని అన్ని సమూహాలనూ స్పృశించలేకపోయింది. మన సాహిత్యంలో వివిధ సమూహాల స్వయం వ్యక్తీకరణ ఆరంభమైంది. దానితో భారత దేశపు ప్రత్యేక పరిస్థితుల అధ్యయనం అవసరం సమాజ హితైషులు గుర్తించారు. ఆ దిశలో చెప్పుకోదగ్గ ప్రయత్నం చేసిన బాలగోపాల్ మన సాహిత్య రంగంలోని అనేక ప్రశ్నలకు జవాబు వెతకటంలో ఉపయోగపడతారు.

2. హక్కుల పోరాట చరిత్రకి సంబంధించిన మొదటి అంశం జాగ్రత్తగా పరిశీలించవలసిన అంశం. మనమున్న ప్రస్తుత స్థితి దానికదే ప్రత్యేకంగా కాంక్షించదగ్గ స్థితి అని మనకు బాలగోపాల్ చెపుతారు. ఇది సాహిత్యానికి సంబంధించి కూడా ప్రధానమైనది. హక్కు ల విషయమే తీసుకుంటే మానవజాతిలో భాగంగా మనం కూడా పోరాటాలలో భాగమని చెప్పుకోవచ్చు. కాని ఓ దేశంగా గాని, జాతి గా గాని తీసుకున్నట్లయితే మనకీనాడు ఉన్న హక్కులలో అధికభాగం వలస పాలకులు వారి పాలిత దేశాలలో పాలితులకి అనువర్తింపజేయటం వల్ల లభించాయి. అంతేకాక వలస పాలనకు ముం దున్న వ్యవస్థలోని అనేక అవాంఛిత అంశాలు మన దేశస్తుల హక్కులలో భాగాలే. సతి, బాల్యవివాహాలు, విధవా వివాహాలు, అస్పృశ్యత వంటివి ఆచరించటానికి గల అధికారం ‘హక్కు’గానే చెలామణీ అయ్యేది. వీటిని నేరంగా మార్చిన చట్టాలు వలస పాలనలోనే పుట్టి ఆ హక్కులను తొలగింపజేసాయి.

ఈ విధంగా పరిశీలిస్తే పోగొట్టుకోవలసిన కొన్ని హక్కులను పౌరులు పోగొట్టుకోటానికి, వ్యక్తులుగా సమూహాలుగా కొన్ని హక్కులను పొందటానికీ ప్రత్యక్ష కారణం వలస పాలనే. అలాగే ఆధునిక సాహిత్యం అని మనం గుర్తిస్తున్నది ఇక్కడి సాహిత్య పరిణామక్రమంలో రూపొందినది కాదు. దీనిని మానవ జాతి పరిణామంలో భాగమని అనవచ్చు. ఆధునిక పూర్వ సాహిత్యంలో మన శిష్ట సాహిత్య లక్ష్యాలు నీతిబోధ, భగవద్భక్తి ప్రేరణ, సంపన్నుల, విద్వాంసుల మనోల్లాసం, స్వీయానందం, స్వీయ ముక్తి వంటివి. జానపదుల సాహిత్యం వేరని దాని లక్ష్యాలు వేరని అవి శిష్టసాహిత్యం కన్న ప్రజాహితంలోనూ, వినియోగంలోనూ ముందున్నాయనీ నేడు మనం అర్థం చేసుకుంటున్నాం. ఈ రెండు సాహిత్యాలలోనూ సామాజిక సంస్కరణ, స్వీయ వ్యక్తీకరణ, భావాల కలబోత, పాఠకుని చైతన్యం పెంచటం వంటివి నేటి లక్ష్యా లు. ఈ మార్పుకి సైతం వలసపాలన ప్రభావం ఉంది. ఈ మార్పు వాంఛనీయమైనదే. దానాదీనా బాలగోపాల్ చెపుతున్నట్లు వర్తమాన స్థితిపట్ల సాహిత్యకారునికి చిన్నచూపు తగదు.

3. ఉన్న హక్కులు కాపాడుకోటం ఎంత అవసరమో అంతే అవసరమైనది కావలసిన హక్కులు గుర్తించి సాధించటం రెండవ అంశం. ఇది సాహిత్యకారులకి మరో ప్రధానాంశం. గతంలోని సామాజిక దౌష్ట్యాన్ని అనేక కోణాలనుంచి విశ్లేషించటం ఎంటువంటి సాహిత్య కర్తవ్యమో, వర్తమాన స్థితిని లోతుగా పరిశీలించటం అంతే అవస రం. మన దేశానికి పట్టిన దీర్ఘకాలిక వ్యాధి బ్రాహ్మణీయ భావజా లం. ఇది ఒకరకంగా ఒక ఆధిపత్యకులం ప్రవేశపెట్టినదన్న ఆలోచన సులువుగా కలుగుతుంది. ఎవరైనా అలా వివరిస్తే సులువుగా నమ్మగలుగుతాం. ఉమ్మడి సంప్రదాయాలతో రూపొందిన సమూహాలను ఉమ్మడి నామంతో గుర్తుపట్టటం మానవజాతి ఉమ్మడి లక్షణం. వాటి ని తెగలు, జాతులు, కులాలు అనటం చరిత్రలో గమనించవచ్చు. అలాంటి ఉమ్మడి నామంతో సమిష్టి ప్రయోజనాల పేరిట వ్యక్తిగత ప్రయోజనాలను నెరవేర్చుకోటమే ఈ బ్రాహ్మణ భావజాలానికి వెన్నెముక.

ఈ భావజాలం చేసినంత ఛిద్రం మన సమాజాన్ని మరేదీ చేయలేదు. వర్తమానంలో ఇది తీసుకుంటున్న రూపం గుర్తుపట్టటానికి వీలులేనంత లోతైనది. ఇది వ్యక్తి అంతరంగంలో తిష్టవేసుకున్న తీరు చాలా బలమైనది. వ్యక్తులుగా మన అంతరంగాలను పరిశీలించుకుని అనుక్షణం అప్రమత్తతతో మనని మనం కాపాడుకుంటే తప్ప ఈ భావజాల విషవలయం నుంచి బయటపడలేం. మనవాళ్లు బయటపడేందుకు తోడుపడలేం. సాహిత్యకారులుగా మనిషి అంతరంగం మీద ప్రభావం కనపరచగల రంగంలో పనిచేస్తున్న మనం నేను, నా రచన వంటి ప్రలోభాలను వదులుకుంటే తప్ప ఆధిక్యతా భావన తాలూకు నకారాత్మక ప్రభావానికి లోనవుతాం.

ఇదే బ్రాహ్మణ భావజాలపు మాయ. ఆ మాయలో వర్తమాన స్థితిని లోతుగా పరిశీలించటమనే అవసరాన్ని నెరవేర్చలేం. 4. హక్కుల ఉద్యమాలలాగే మన సాహిత్యమూ వామపక్ష ఉద్యమాలతోసహా అనేక రాజకీయఉద్యమా లనుంచే ప్రేరణ పొందుతోంది.ఈ ఉద్యమ రాజకీయలక్ష్యాలకు ప్రచా రంగానే మిగిలిపోరాదని బాలగోపాల్ అంటారు. ఇది సాహిత్యానికి మరింత వర్తిస్తుంది. కార్యకర్తలుగానే మిగిలిపోకుండా వ్యక్తిగత వివేచనకి పదును పెడితేనే ఆ సమాజానికీ, ఉద్యమాల దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలకీ సహాయపడిన వాళ్లమవుతాం. హక్కుల ఉద్యమ స్వతంత్రత గురించి బాలగోపాల్ నొక్కిచెప్పిన అంశాల నుంచి సాహిత్యకారులు గ్రహించవలసినది చాలా ఉందని నేను గట్టిగా నమ్ముతున్నాను.

- వివిన మూర్తి
(నేడు బాలగోపాల్ మూడవ వర్ధంతి)

హక్కుల సూర్యునికి అడవి పూల నివాళి

http://www.namasthetelangaana.com/Editpage/article.asp?Category=1&subCategory=7&ContentId=160620 (October 14th 2012).

హక్కు హక్కుగా స్వేచ్ఛగా ఉండాలి. అలాకాకుండా బలవంతుల కబంధ హస్తాల్లో ఆట వస్తువుగా ఉన్నంత కాలం చస్తూ బతుకుతూ, హక్కులకోసం నిత్యం పరితపించే ఆదివాసీలు, స్త్రీలు, దళితులు, బలహీనవర్గాల వారికి హక్కులు అనుభవించే వీలుండదు. వారు హక్కులు పొందాలంటే ‘హక్కు’ల గురించి తెలియాలి. తెలియాలంటే ఒక నిండు జీవితం అంకితం కావాలి. ఈ అవసరాన్ని గుర్తించిన అతికొద్ది మందిలో బాలగోపాల్ ఒకరు. ఆదివాసీల జీవనాధరాలైన అడవి, భూమి, నీరు వారి హక్కుగా ప్రచారం చేస్తూ.. జీవితకాలమంతాఉద్యమం కొనసాగించారు.

1987లో విశాఖ ఏజెన్సీ చింతపల్లిలో పోలీసులు పెద్ద ఎత్తున గృహ దహానాలకు పాల్పడ్డారు. ఇది ముమ్మాటికీ ప్రభుత్వ దాడిలో భాగమే. అన్నలకు ఆశ్రమిస్తున్నారనే అభియోగం మోపి 46 గ్రామాల్లో 638 గుడిసెలను తగులబెట్టి నిరాక్షిశయులను చేశారు. వీరు చేసిన నేరమల్లా అడవి మధ్య గుడిసెలు వేసుకొని ప్రభుత్వాల మీద ఆధారపడకుండా అడవినే నమ్ముకొని బతకడం. ఆదివాసీలు ఇలా బతకడం కూడా నేరమేమో! అనిపించేంత భయానక వాతావరణంలో ఉన్నప్పుడు బాలగోపాల్ పరామర్శించటం వారికి ఎం తో ధైర్యాన్ని నింపింది. కీకారణ్యంలో నుంచి జనారణ్యంలోకి న్యాయం కోసం అడుగులు వేయగల శక్తినిచ్చింది.‘ఇండియన్ పీపుల్స్ హూమన్ రైట్స్ కమిషన్’ ఏర్పాటు చేసి వారి ముంగిట న్యాయస్థానం రప్పించగల్గిన నికార్సైనా హక్కుల కార్యకర్త మన బాలగోపాల్. ముగ్గురు ఉన్నత న్యాయమూర్తులతో విశాఖపట్నంలో ప్రత్యేక కోర్టును ఏర్పాటు చేయించిన సాహసి.

2007 ఆగస్టు 20 న విశాఖపట్నం జిల్లా జి.మాడుగుల మండలం వాకపల్లికి చెందిన పదకొండు మంది ఆదివాసీ మహిళలపై కూంబింగ్‌కు వెళ్ళిన పోలీసులు అత్యాచారానికి ఒడిగట్టారు. సాక్ష్యాధారాలను మా యం చేసి బాధితులనే నిందితులుగా నిలబెట్టే ప్రయత్నం జరిగింది. ఇంతటి దుర్మార్గానికి బాధ్యులైన గ్రే హౌండ్స్‌ను ‘బాధితులు’ అన్నది ప్రభుత్వం! బాధిత మహిళలను మావోయిస్టు సానుభూతిపరులుగా ముద్రవేశారు. పోలీసులు అధికారులు కుమ్మకై వారి మానాలకు ఐదు లక్షలు వెలకట్టి కొనాలని చూశారు. అయినా బాధితులు ఆ డబ్బు తిరస్కరించడంతో, మహిళలకు సంఘీభావంగా కొనసాగుతున్న ఉద్యమాన్ని నిర్మూలించే పనిలోపడ్డారు. అయినా మహిళలు ‘ఆత్మగౌరవం చంపుకొని బతకలేమని ఆత్మ బలిదానికి సిద్ధపడ్డారు. పిల్లపాపలతో పాడేరు వచ్చి ఎనిమిదిరోజులు నిరహారదీక్ష చేశారు.ఎన్నో ఒడుదొడుకుల మధ్య కొనసాగుతున్న ఉద్యమానికి బాలగోపాల్ బాసటగా నిలిచారు. ప్రత్యక్షంగా ఉద్యమంలో పాల్గొంటూనే న్యాయ పోరాటాన్ని కొనసాగించారు. సాక్ష్యాధారాలు లేవని జిల్లా కోర్టు కొట్టేసింది. ఆదివాసీ మహిళల ఆవేదనలో నిజముందని గ్రహించిన బాలగోపాల్ కేసును రీఒపెన్ చేయాలని బాధిత మహిళల తరుఫున హైకోర్టులో పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. మహిళల ఆత్మగోస న్యాయస్థానానికి వినిపించే సమయం వచ్చేనాటికి అక్టోబర్ 8 ఆ హక్కుల గొంతు ఆగిపోయింది. ఆయన అనుకున్న విధంగా బాధితులకు అనుకూలంగా కేసును తిరిగి కొనసాగించాలని తీర్పు వచ్చింది. పాలకుల ఉక్కు పిడికిలిలో నలిగిపోయి నిరాకరించబడ్డ న్యాయం నిందితులను కాపాడుతూ వస్తున్నది. ఇటువంటి సందర్భాల్లో ఆయన లేని లోటు స్పష్టంగా కనబడుతున్నది.

-రామారావు దొర, ఆదివాసీ రచయితల సంఘం
(బాలగోపాల్ మూడవ వర్ధంతి సందర్భంగా..)

Koodankulam Activist Nityanand Jayaraman Full Speech At Balagopal commemorative meet held in Hyderabad on October. 7th 2012.

Professor Haragopal inauguration speech on at Balagopal Commemorative Meet on October 7th 2012, on the occasion of the release of  K.Balagopal’s book titled  ”Manishi  &  Marxism”.

హక్కుల సదస్సు, అక్టోబర్ 7 2012 , హైదరాబాద్

 Balagopal Commemorative Meet, 

Seminar Hall,  Bharatiya Vidya Bhavan,  King Koti, Hyderbad

October 7th 2012,  10am- 5 pm.

బాలగోపాల్ మనందరికీ దూరమై మూడేళ్లు అయ్యింది.

ఈ మూడేళ్లలో రాష్ట్రం, దేశం ఎదుర్కొంటున్న అనేక సమస్యలు ఆయన్ని మనకు మళ్ళీ మళ్ళీ గుర్తు చేస్తున్నాయి.  తెలంగాణ ఆకాంక్ష అన్ని విధాలా న్యాయమైనదని ప్రకటించిన వ్యక్తి ఎన్నేళ్ళయినా పరిష్కార దిశగా అంగుళం ముందుకు కదలని ఆ ఉద్యమం గురించి ఏ పరిష్కారాలను సూచించేవారో, హక్కుల ఉద్యమం కారంచేడు, నుంచి ఎంతో నేర్చుకుందని పదే పదే చెప్పిన వ్యక్తి నాలుగు నెలలు గడిచినా లక్షింపేట దళితుల ఊచకోతపై చార్జిషీటు దాఖలు చేయని పోలీసులకు ఎన్ని రాజ్యాంగ పాఠాలు నేర్పేవారో, రాబోయే కాలమంతా ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో రక్తపు పారతాయి, దాన్ని నిలవరించడానికి ముందుకు రండి అని 2006లోనే మేధావులను క్రియాశీలుల్ని చేయడానికి ప్రయత్నించిన వ్యక్తి. వాన్‌పిక్ తదితర ప్రాజెక్టుల్లో అందరూ కేవలం స్కాంలనే చూస్తుంటే వాటి వెనుక పొంచి ఉన్న విధ్వంసక అభివృద్ధి మహమ్మారి గురించి ఎన్ని విశ్లేషణాత్మక వ్యాసాలు రాసి ఉండేవారో, మళ్ళీ మొదలైన రైతుల ఆత్మహత్యలు, సుప్రీంకోర్టుకు వెళ్ళి ఆగిపోయిన వాకపల్లి రేప్ కేసు, చమురు వెలికితీత వల్ల కుంగిపోతున్న గోదావరి డెల్టా.. ఇలా హక్కు ల ఉద్యమం తన సామర్థ్యాన్ని పనితనాన్ని నిరూపించుకోవాల్సిన వచ్చి న ప్రతి సందర్భం ఆయనను గుర్తు చేసింది. సాధించిన కొద్దిపాటి విజయాల్లో బాలగోపాల్ గుర్తులను వెతుక్కుంటూ ముందుకు సాగడమొక్కటే మేము ఆయనకు ఇవ్వగల నివాళి.

ఈ నేపథ్యంలో అక్టోబర్ 7 (ఆదివారం) ఉదయం 10 గంటల నుంచి సాయంత్రం 5 గంటల వరకు, హైదరాబాద్ కింగ్ కోఠిలోని నిజాం కాలేజీ పక్కన ఉన్న భారతీయ విద్యాభవన్‌లోని సెమినార్ హాల్‌లో ‘బాలగోపాల్ యాదిలో’ హక్కుల సదస్సు జరుగుతుంది.

మొదటగా ‘బాలగోపాల్ – హక్కుల ఉద్యమం’ అంశంపై ఎ. చంద్రశేఖర్,

అనంతరం ‘ప్రపంచీకరణ – జీవ వైవిధ్యం – ప్రత్యామ్నాయాలు’ అంశంపై పర్యావరణ వేత్త అశిష్ కొఠారి ప్రసంగిస్తారు.

మధ్యాహ్నం ‘అణువిద్యుత్ – కూడంకుళం పోరాటం’ అంశంపై సామాజిక కార్యకర్త ‘నిత్యానంద్ జయరామన్’,  

తదనంతరం ‘సామాజిక న్యాయంలో చట్టం పాత్ర’ అంశంపై సుప్రీంకోర్టు న్యాయవాది నిత్యా రామకృష్ణన్ ప్రసంగిస్తారు.

ఈ సదస్సులో బాలగోపాల్ రాసిన ‘Of Capital And Other Punishments’, ‘మనిషి మార్క్సిజం’ పుస్తకావిష్కరణలు జరుగుతాయి.

- మానవ హక్కుల వేదిక

www.humanrightsforum.org

Dear friends,

This October 8, it will be three years since Balagopal passed away.

On Sunday, Oct. 7th,  2012 we are organising a day-long commemorative meet in Hyderabad.

The venue is Bharatiya Vidya Bhavan in King Koti, Hyderabad.

The meet will begin at 10 am.

In the forenoon, A Chandrasekhar, HRF vice-president will speak on Balagopal’s contribution to the human rights movement.

This will be followed by Ashish Kothari of Kalpavriksh who will speak on ‘Globalisation, biodiversity and alternatives”.

Post-lunch, writer and social activist Nityanand Jayaraman will speak on “Nuclear power–the Kudankulam struggle”.

The 4th talk is by Supreme Court lawyer Nitya Ramakrishnan on “Role of the law in social change”.

Two books will be released on the occasion:

1. ‘Of Capital and Other Punishments’ by K Balagopal (a compilation of articles in English on the death penalty). Published by HRF

2. ‘Manishi, Marxism’ (Reflections on human agency, social movements and Marxism) by K Balagopal. Published by Perspectives.

We warmly invite you and friends to be with us on the day.

Human Rights Forum (HRF)

Jinee Lokaneeta

http://kafila.org/2012/02/21/understanding-indian-human-rights-movements-through-the-lives-of-two-human-rights-defenders-jinee-lokaneeta/

Watching Advocate alongside Democracy Dialogues: a Tribute to Balagopal, both by Deepa Dhanraj, made for a powerful experience for its remarkable documentation of human rights movements in Andhra through the lives of these two human rights defenders and the collectives that they were a part of whether it was Andhra Pradesh Civil Liberties Committee, Human Rights Forum or People’s Union for Civil Liberties. There is of course a sharp sense of loss, since in the last few years we have lost both these incredible people but one was grateful for this effort to record and document their inspirational lives in such a beautiful manner. It also points to a further need for us to understand the connections of human rights groups to law, the relationship of human rights defenders to the courts, and their role in pushing for the realization of some of substantive aspects of the Indian Constitution in the process.

Commitments: Personal and the Political

What struck me the most about both of them (and people around them), was their supreme confidence, the sense of being sure of their commitments in life. Undoubtedly, there must have been phases when they must have struggled with decisions about life, family, security, materiality, true of middle class/all existence, but what is it that led them to believe that this was the path to take? It was fascinating to see in the film Advocate, Vasanth Kannabiran, feminist activist and Kanna’s companion, refer to the early part of their lives. Vasanth talks about her life initially as a middle class one (we see her wedding photo!) with husband, kids, and job and then gradually recognizing the contradictions between her life as a lecturer teaching Shakespeare and Milton and her home where she would witness survivors of custodial torture and recognizing where her lifelong commitment lay—in a critical engagement with the radical left movements as a feminist activist. Varavara Rao spoke of Kanna’s successful practice as a corporate lawyer that gradually suffered as he began to be known as a naxalite lawyer.

With his disarming smile that often appeared when he was abashed, Balagopal answered this question about commitment in a very interesting way.  He said, there are many qualities that enable these commitments, individual qualities that weren’t by themselves admirable – such as being stubborn or being inflexible – but in the context of a life committed to positive values, they helped. Kanna noted that while he worked as a political activist only part time, it was not a “pass time”—all these snippets reminding one of the unknown paths they let their lives travel and once they did, they never let go.

Cause Lawyering

The relationship between their lives as lawyers and as human rights activists has been the subject of much discussion. Looking elegant in their lawyerly clothes, one wondered about why they turned to law. Was there a faith in law that their lives and work represented? Balagopal said that he turned to law with little illusions about the possibilities within law, and yet he also said he had some faith in law. But mostly he chose it as a profession because he saw it as closest to the human rights work he wanted to do while trying to earn a living.

Kanna in his obituary for Balagopal in EPW (“A One in a Century Rights Activist,” Nov 4, 2009) wrote about how the latter appeared to have more faith in law than him, but in the film, it is the “advocate” Kanna who is focused. Cleverly, of course, the title could mean mostly an advocate for peoples’ rights not just in a legal sense, but to the extent, it focuses so much on his life as a lawyer, as a cause lawyer, as a human rights defender in court, one wonders about Kanna’s own complex relationship to the courts. And some of that emerges beautifully in the film. Kanna’s willingness to not only represent the marginalized for free but also to pay for their travel costs, to never coach them about what to say and most significantly to use the contradictions present within the state’s own interpretation of the laws. Mostly, for him, he suggested, it was a political performance in the court—so we hear that he spent time explaining passages of the Communist Manifesto to the judges to translate what communist activists actually did. He asked evidence for the nonexistent provisions that were being relied on by the state lawyers, and according to him, some of the liberal judges responded to his arguments quite favorably. The film Advocate among other things pushes us to note the ways in which lawyers such as Kanna could gain the respect of the court by virtue of their innovative interpretation of the Constitution, their legal performances, and their sheer persistence.

Human Rights Movement

The Indian human rights movement and its historical phases are gradually being documented and the obituaries written for Balagopal, and Kanna among others reminds us of accounts not yet written. But Dhanraj’s efforts reflect the power of documentation through the lives of these human rights activists. Some of the formative phases of the human rights movement come out powerfully in the film in the recalling of emergency (1975-77) and the arrests and above all the setting up of the Tarkunde Committee and the Bhargava commission to look into the incidents of state violence. What is striking in that narrative, apart from these state bodies actually acknowledging that encounters were murders, is just the way in which fact findings as a method got established by the efforts of these human rights initiatives. What is it that allowed the police to acknowledge that these activists have the right to know what happened? What helps them acquire that legitimacy? As Balagopal states in his interview, there is no law that requires them to and yet the police gradually accept it as legitimate. He says at least we have achieved that—this respect from the police (even more than from politicians) comes out of sheer perseverance and, of course, at great costs to lives and bodies.

While much has been written about the HRF emerging from the APCLC, Balagopal’s narration, regardless of whether one agrees with his critique or not, is noteworthy just in terms of his approach to political differences in general. Balagopal explains, in the interview, three things that are of note: a substantive critique, a method of analysis, and an ability to accept political defeat without bitterness. Substantively, it was HRF’s inability to accept state repression as the primary form of human rights violation that led to their political disagreements with the APCLC. Methodologically, his method of analysis was to constantly change in the face of reality. This theorist-practitioner pointed famously to how the human rights activists changed their focus on custodial torture to be more comprehensive to not just protest against torture of political prisoners but of all criminals. Third, what’s admirable was his ability to accept defeat in a political struggle and yet work until the very end to represent the rights of naxalites in the courts.

Tensions therein

Neither Kannabiran nor Balagopal had an uncritical relationship to the law or to each other. Kannabiran in his very moving obituary on Balagopal in EPW pushes the point further about their different approach to law. Kanna writes, “His was a radical approach to the Constitution but he was bound by institutional norms. He accepted the law as defined by precedents but did not stretch the limits of the principle or break new ground to innovate a principle to advance the jurisprudence of the poor. My view, on the contrary, has always been that appearing for the poor and as lawyers for social change one should always at¬tempt to break new ground or innovate and strive for its acceptance. We must make the contentions and the conceptions we innovate familiar in courts if they are to be accepted later (10).”  Elsewhere he writes, Balagopal believed in social transformation through the struggle for rights. While this may be a subject of further debate, what it above all points to is the need to continue this conversation, a debate to some extent that lies at the origins of the civil liberty and democratic rights movements in India in the 1970s. In the present, such discussions become even more important when questions of whether India is even a democracy (and what kind of democracy) persist and rights are even further endangered in the name of security and development. In such a context, a debate on the role of the law and the courts and analyzing the experiences of these transformative human rights defenders to these institutions become crucial.

B I B L I O : J A N U A R Y – F E B R U A R Y 2 0 1 2

Commentary:  An Ethical Compass -  Anant  Maringanti

http://www.biblio-india.org/tocJF12.asp?mp=JF12

Ear to the Ground: Writings on Class and Caste
Selected Writings of K. Balagopal
Edited by V. Geetha
Navayana, New Delhi, 2011, 487 pp., Rs 550
ISBN 978-81-8905-940-8

Balagopal found his voice as a critical public intellectual in the early 1980s at a time when the Indian economy was shifting gears and continued to be the most prolific commentator in English and Telugu until his passing in 2009. Ear to the Ground brings together the most significant of this writing in English and serves it up in an aesthetically produced book, affordably priced.

For students and activists of three generations, Balagopal’s voice was an ethical and political compass. He was of course a product of a particular time and place – post-Emergency Telangana – but he transcended time and place not only through his wide ranging work in and on human rights in Kashmir, Gujarat, Chhattisgarh and Andhra Pradesh, but also through his sophisticated navigation of the world of theory and practice.

The early ’80s was a troubled and violent time in Telangana. Even as agrarian surpluses largely from the Green Revolution were seeking avenues for reinvestment, older forms of exploitation and oppression were being renewed and reconfigured. Competing claims on the Indian State from caste alliances (one hesitates to use that quaint expression fractions of capital) weakened it to a point where populism and extrajudicial violence through armed forces became the only means of ensuring unjust surplus extraction. In Andhra Pradesh, as in some other states, Maoist groups emerged as a formidable force challenging the repressive order bringing about a degree of dignity to the social groups that bore the brunt of these processes — Tribals and Dalits. Building on memories of past struggles against oppression, in Telangana, the Maoists gathered force very rapidly and with a State seeking to crush it violence escalated rapidly. Academic economists and sociologists struggled to contain these processes within the abstract categories of land, labour and capital. If Balagopal’s contributions to the Economic and Political Weekly began as a parallel accounting for the same processes that the academics were preoccupied with, intervening only occasionally to expose the perils of abstractions, they also enriched abstractions by embodying them with flesh and blood. He did this from a unique vantage point — that of the general secretary of the Andhra Pradesh Civil Liberties Committee.  He travelled incessantly through the villages and towns of Andhra Pradesh, on fact-finding missions, enquiring into extrajudicial violence by the police, contractors and landlords, addressing the press and gathering evidence for judicial remediation. This constant transgression of the boundary between the world of abstraction and reflection on the one hand and the world of immediate action on the other, was guided by a political commitment to a particular understanding of the role of civil liberties activism in India that emerged in the aftermath of the Emergency – defending the space of State guaranteed rights so that democratic struggles can be waged by people’s organisations – in this case Maoist groups.

While by and large, the Maoist groups drove the locus of change during the ’80s, both in Andhra Pradesh and in the rest of the country, new social forces whether in the form of Dalit solidarity groups or in the form of anti displacement and environmental campaigns emerged. The APCLC had to necessarily engage with all these democratic struggles and expand its work. By early ’90s, Balagopal’s writing began to reflect a discomfort with teleological accounts of class transformations. On the one hand, the social classes that commanded the agrarian surpluses and reinvested them did not display any clear drive towards modernity and capital and on the other, the Maoist groups and their constituents not only did not seem to drive change, but also appeared to act with more and more impunity closely mirroring the very ruling classes that they were battling. Where then had historical agency shifted to? By mid to late ’90s, Balagopal began to articulate this discomfort in more and more decisive terms both in his praxis as a civil liberties activist and as an analyst. The result was a vastly broadened field of vision for Balagopal but a sharp divergence from an the intellectual and political praxis of the ’80s which envisioned the role of civil liberties as one that is by and large auxilary to the struggles led by a class determinism — namely the Maoist groups. In 1997, he was confident enough to state unambiguously that human rights movement in India could not and should not be functioning as the handmaiden to any political movement but that it had to seek its own domain of work. For observers at a distance from this deep intellectual churning, Balagopal’s trajectory signaled a simple disagreement with the Maoists on the viability of violence as means of transformation and for those who were too close to the churning, this was a shift towards liberal humanism.

Such closures may have helped different groups involved in these debates to pursue their own agendas but on the whole reducing Balagopal’s questions into rigid categorical formulations imposed a temporal sequence not only on Balagopal’s work but also on the trajectories of radical politics. Ear to the Ground, a collection of 42 essays by Balagopal previously published in the Economic and Political Weekly, organised into eight sections with a rich and nuanced Introduction by V Geetha and an appendix of a timeline of caste violence in Andhra Pradesh thoughtfully inserted by the editors, is a very important contribution to breaking the image of that sequence and foregrounds the continuities in Balagopal’s writing and thereby in social realities. The publication of this volume also brings to a conclusion, the grief that many of Balagopal’s associates and admirers have been experiencing in the two years since his passing.

Ear to the Ground, accentuates certain dimensions of Balagopal’s work that are widely known to his readers. These include of course attention to the richness of detail, an ability to move from the particular to the general to the discovery of a universal truth, a strong sense of history and agency. It introduces Balagopal to a new generation of readers as an intellectual whose praxis builds analysis from concrete realities and works its way to theory.

Ear to the Ground also foregrounds some dimensions of Balagopal’s work that are not as widely appreciated as they should have been. Geetha’s excellent Introduction brings out these. Even through the first decade of his work, Balagopal’s work with a loyalty to class politics, was clearly strongly influenced by questions of caste and violence. In some sense, class was a category that got fleshed out through caste. While there was a schematic elegance to this style of thinking, its limitations began to reveal themselves by the early ’90s, when Balagopal began to first express his discomfort with Marxist teleology and began to look for emancipatory potential in non-class struggles. The common theme throughout all these years is however, a deep suspicion of the ruling classes – their illegitimacy and their unsuccessful attempts to win legitimacy through populism and orchestrated and subtle forms of structural forms of violence – and a deep commitment to people’s struggles. Also, the ways in which Hindutva ideology was insinuating itself into public life.

Yet for all this attention to the new social formations and their potential, there is a surprising persistence in Balagopal’s search for a unifying universal struggle — a struggle that would alter consciousness at a scale where ethical conduct will no longer remain a private dilemma but a public imperative. This search was so deep that it essentially became the main compass for his professional practice as an advocate towards the end of the 1990s. Balagopal’s writing which directly drew on his work and politics reflects a deep restlessness with partial theories. To borrow a phrase from Stuart Hall, the British cultural Marxist, Balagopal’s enduring challenge was to learn to live with a Marxism without guarantees. His journeys through philosophy exploring various strands of Marxist thought is revealed in bits and pieces in interviews published in Telugu. His rejection of the politics engendered by postmodernism and adoption of post-structuralist attention to language and culture are faintly reflected in his writing. Yet he did not leave behind any clear and conclusive answers. What we do know is that by late 2000s, Balagopal began to write and speak more and more assertively that none of the struggles that were unfolding across India seemed to have a complete answer. And yet a complete answer was the need of the hour. How does one stop the excesses of the 21st century Indian State in its tracks except by physically stopping it by large numbers of mobilised people? What would be a broad politics or analysis that will bring together such an emancipatory agenda? Perhaps Balagopal would have turned to Gramsci, after all these decades. Perhaps, he would have reconciled to the necessary incompleteness and found provisional closures through solidarity with numerous local struggles for social justice thatwere multiplying across the territory rapidly. Perhaps he would have discovered the resources for the next political project in Marxism itself. In the absence of an ambitious enough counter-hegemonic struggle that alters the commonsense radically, Balagopal’s writings collected in Ear to the Ground show a simultaneous yearning for a unifying thought and commitment to the imperatives of struggles embedded in concrete circumstances. Balagopal was fully aware of this dialectic and the quixotic ways in which it played out. For example, he recognises clearly how the regional specificity of the Maoist movement shaped its trajectories and how generalising from there into a theory of necessary violence is fraught with risks.

His is an unfinished intellectual and political project. But upon closer examination, we may find that the dialectic is no longer a significant one for our world. Or yet we may find that he is relevant. Either way, Balagopal’s life through the 1980s gives you an insider’s view to Indian society. He was one of the people who animated the most progressive of the forces that shaped it. And for those who want to continue in the best of the intellectual traditions of India, Ear to the Ground is required reading.

Published by Navayana Publications. Buy online from Flipkart and Scholars Without Borders. Available at all leading bookstores.

Book Reviews:

An Ethical Compass – Anant Maringanti, Biblio, January – Febuary, 2012.

Book Summary of Ear To The Ground: Writings On Class And Caste

As a human rights worker active since 1981, and slightly older than Balagopal, I remember him as a magical figure. The writings in this volume help interpret the often chaotic developments in Andhra Pradesh, and provide a model tool for understanding other regional realities of India.’

—BINAYAK SEN

Balagopal’s writings, from the early 1980s till he died in 2009, offer us a rare insight into the making of modern India. Civil rights work provided Balagopal the cause and context to engage with history, the public sphere and political change. He wrote through nearly three tumultuous decades: on encounter deaths; struggles of agricultural labourers; the shifting dynamics of class and caste in the 1980s and thereafter in Andhra Pradesh; the venality and tyranny of the Indian state; on the importance of re-figuring the caste order as one that denied the right of civil existence to vast numbers of its constituents; the centrality one ought to grant patriarchy in considerations of social injustice; the destructive logic of development that emerged in the India of the 1990s, dishonouring its citizens’ right to life, liberty and livelihood. This volume comprises essays—largely drawn from Economic & Political Weekly to which he was a regular contributor—that deal with representations and practices of class power as they exist in tandem with state authority and caste identities.

Inspired by naxalism in the late 1970s, intellectually indebted to D.D. Kosambi’s writings on Indian history and society, and politically and ethically attentive to the politics of feminist and dalit assertion in the 1990s, Balagopal refused dogma and shrill polemics just as he refused theory that did not heed the mess of history and practice.

Balagopal was too self-effacing to put together his writings into a volume. But it is through his writings that his legacy lives on, giving us a roadmap for future struggles.

Excerpt:

‘There is perhaps no issue on which we are such hypocrites as caste; nor any other which brings out all that is worst in us with such shameful ease. The moment V.P. Singh announces the decision to implement the Mandal Commission recommendations… an avalanche of obscenity hits the country. Caste will undoubtedly be the last of the iniquitous institutions to die out in this country. It will outlast everything else.’—Economic & Political Weekly, 6 October 1990

About the Author:

Kandala Balagopal (1952–2009) did not start out as a writer or commentator on contemporary politics. Like that other great modern Indian thinker, D.D. Kosambi, whom he read avidly, admired and wrote about, his training was in mathematics, a subject he taught at Kakatiya University, Warangal, from 1981 to 1985. The political culture of Warangal—home to the naxalite left and resonant with debates around questions of class, justice and revolution—proved decisive in Balagopal turning away from an introspective life of the mind. Instead, he came to train his acute intellect to identify, comprehend and critically examine key political and social concerns. He joined the Andhra Pradesh Civil Liberties Committee in 1981, and became active in civil rights work centred at that time around extra-judicial killings of militant left cadres. Arrested under TADA in 1985 on trumped-up charges relating to the murder of a police sub-inspector, he spent three months in Warangal prison. In 1989, Balagopal was kidnapped by a vigilante group called ‘Praja Bandhu’—believed to be a front of the police, and in 1992 was beaten up badly by the police in Kothagudem.

Balagopal trained to be a lawyer late in his life and enrolled in the Bar Council of Andhra Pradesh in 1998, representing a wide variety of litigants whose lives, lands, status and employment were threatened. In fellow-traveller K.G. Kannabiran’s words, ‘Balagopal showed himself as the only lawyer of the poor of his generation with a reputation for competence.’ Owing to differences of opinion on the use of violence by naxalites, Balagopal left APCLC in 1998. He was one of the founder-members of Human Rights Forum in which he was active till his death.

దళిత ,  పరస్పెక్టివ్స్ , హైదరాబాద్ 2011.

వివిధ సందర్భాల్లో బాలగోపాల్ కుల సమస్యపై వ్రాసిన వ్యాసాలు, రిపోర్ట్లు, వ్యాఖ్యానాలు.

Balagopal essays, reports and commentary in Telugu on caste related issues from 1985 thru 2009.

నమస్తే తెలంగాణా, 11 డిసెంబర్ 2011 దిన పత్రిక లో పుస్తక సమీక్ష

రాజ్యం - సంక్షేమం, బాలగోపాల్ ఉపన్యాసాలు

రాజ్యం – సంక్షేమం, బాలగోపాల్ ఉపన్యాసాలు

హక్కుల ఉద్యమం – తాత్విక దృక్పధం ( మొదటి భాగం )

హక్కుల ఉద్యమం – తాత్విక దృక్పధం ( రెండవ భాగం )

నమస్తే తెలంగాణా, 11 డిసెంబర్ 2011 దిన పత్రిక లో పుస్తక సమీక్ష